Te Whakamutu Kai Paipa i Roto i te Hapori ā-Kura

Ngā Kaiako me ērā atu Kaimahi Ā-Kura

He maha ngā wāhi mahi e tautoko ana, e akiaki ana hoki i ngā kaimahi kia whakamutua te kai paipa, nā te nui o ngā hua ka puta mō te pakihi me ngā kaimahi anō hoki1. Nā runga i tērā, kāore he rerekētanga tō te kura ki ētahi atu whakahaere.

Mā te tautoko i ngā kaiako me ngā kaimahi ā-kura ki te whakamutu i te kai paipa, ka puta ngā tini hua, ka whakaatu anō hoki i te pai o ngā kaiwhakawhiwhi mahi o te kura. (Hei tauira, ka utua te pire mō te haere o te kaiako ki te tākuta ki te kōrero mō te whakamutu.)

Otirā, he maha noa atu ngā painga mō te hapori mā te āwhina i ngā kaiako ki te whakamutu, i te mea, ka tū rātou hei tauira pai mō ā rātou ākonga.

Ko tā te Rōpū Kura Auahi Kore tūtohu he tautoko, he akiaki hoki i ā rātou kaimahi ki te whakamutu mā te:

  • tuku tautoko, manawarū hoki ki te whakamutu
  • whakatairanga i ngā ratonga auahi kore
  • tono atu ki ngā kaiako whakamutu kia peka atu ki ngā kura whakatakoto ai i ā rātou kaupapa
  • whakahaere rōpū whakamutu mō ngā mema o te hapori ā-kura whānui kia whakamutu ngātahi ai rātou.

Ngā Mātua

E ai ki ngā tatauranga i Aotearoa, ki te kai paipa tētehi noa iho o ngā mātua, ka toru whakarea te tūponotanga kia kai paipa ai ā rāua tamariki ia rā, i tērā o ngā ākonga, he mātua auahi kore nō rātou2. Ahakoa e kore e taea e ngā kura ngā mātua te tohutohu kia whakamutu, ka taea e te kura te tuku kōrero whai hua hei tautoko, hei akiaki hoki i ngā mātua kia whāia te huarahi o te auahi kore.

Ko tā te Rōpū Kura Auahi Kore tūtohu ka whakatairanga ngā kura i te kaupapa whakamutu me ngā ratonga whakamutu mō ngā mātua mā te:

  • whakauru mōhiohio whakamutu me ngā ratonga whakamutu ki ngā pānui me ngā hui ā-kura, ki whea atu rānei
  • tono i ngā kaiako whakamutu kia tae ā-tinana atu ki ngā hui ā-kura
  • whakawātea atu i ngā rauemi whakamutu ki te tari o te kura.

Ngā Ākonga

He waranga te kai paipa, ā, i te nuinga i te wā ka tīmata te tangata ki te kai paipa i a ia tonu i te kura, ā, 14 te tau toharite o te tangata kaipaipa hōu3. Ki te tīmata wawe te tangata, he uaua ake te whakamutu, ā, i te mutunga iho he kino ake ngā huanga hauora4.

Ka taea e ngā kura te kati te hurihanga o te kai paipa i te mea, he nui ake ā rātou pānga atu ki ngā tamariki i ērā atu whakahaere.

Hāunga anō ngā whakapae rerekē, kei te pōuri te tino nuinga o ngā taiohi kaipaipa mō tō rātou tīmatatanga ki te kai paipa. Ka kīia, tata ki te toru hauwhā (e 72%) o ngā tāngata kaipaipa 15–19 te pakeke ko te wawata kua kore rātou i tīmata ki te kai paipa5.

Kāore te marea i te tino mōhio e ngākaunui ana ngā taitamariki ki te whakamutu. Tata ki te haurua o ngā tāngata kaipaipa 15–19 te pakeke, e whakaaro ake ana kia whakamutu, ā, nui ake i te kotahi hautoru o rātou kua ngana ki te whakamutu i tētehi wā i roto i te tau kotahi kua hipa atu6.

Engari he ōrite te taitamariki ki te pakeke ā, ka warawara rātou ki tētehi tarukino tino kaha, arā, ki te nikotīni. E ai ki te rangahau, ka tere ake te waranga o te taitamariki ki te nikotīni. Ka puta wawe ā rātou tohumate nō te maurutanga i mua noa atu i te auau o te tangata kaipaipa. Ka tīmata te warawara, ka piki ake te tūponotanga kia kai paipa rātou i ia rā7.

He rerekē atu te āwhina i te hunga taitamariki i te āwhina i te hunga pakeke, ā, tērā pea he iti iho te pānga o ngā kaupapa whakamutu me ngā rongoā mā ngā pakeke i ērā o ngā taitamariki8.

E ai ki ngā Aratohu Whakamutu Kai Paipa i Aotearoa:9

He iti rawa te taunakitanga hei whakaū i te tōtikatanga o ngā whakataunga e āta hāngai ana ki te āwhina i ngā taitamariki kia whakamutu, ki te tūtohu rānei kia hono haere i tētehi tauira ki roto i ngā mahi o ia rā. He iti rawa hoki te taunakitanga hei whakaū i te tōtikatanga o NRT mā ngā taitamariki e hiahia ana ki te whakamutu. Engari, i runga i te mōhio he iti iho te kino o te NRT i tērā o te mahi kai paipa, me kaua e tukuna ngā nawe haumaru kia aukati i te whakamahi.

Ki tā ngā mātanga, kia whakaaro ake ki te NRT hei rongoā mō ngā taitamariki kua mau i te ngārara nikotīni, arā, ko rātou e hiahia ana ki te whakamutu. Nā te iti rawa o ngā taunakitanga e mārama ai te titiro ki ngā whakataunga tauwhāiti mō te hunga taitamariki, kua tūtohutia kia whakamahia e te hunga taitamariki ngā whakataunga e tōtika ana mō te hunga pakeke, arā, ko ngā whakataunga e whakamahia ana te tautoko huingamaha.

Ko tā te Rōpū Kura Auahi Kore (e whakahāngai atu ana ki ngā Aratohu Whakamutu Kai Paipa i Aotearoa) tūtohu ka āwhinatia ngā taitamariki e ngā kura mā te:

  • whakawhanake huarahi whānui hei whakatau i te mahi kai paipa
  • whakaaro kē mō te mahi kai paipa hei kaupapa hauora, ehara i te take whakawhui
  • whakarato i ngā wawaotanga whakamutu kai paipa ki ngā taitamariki, arā, ko ngā wawaotanga e mōhiotia whānuitia ana he painga o roto
  • whakarite taiao auahi kore ā-wāhi, ā-pāpori hoki ki roto i te kura hei whakamōhio atu ehara te mahi kai paipa i te tikanga o ia rā
  • whakaaro ake kia whakatū ratonga ki te kura tonu, hei tautoko i te whakamutu. Ka taea e te kura te huri hei kaiwhakarato Quitcard (NRT).

________________________

1. www.quit.org.nz/page/providers/QuitAtWork.php.

2. www.facethefacts.org.nz/sites/facethefacts.org.nz/files/Fact_Parental-Smoking-fnl-081003.pdf.

3. New Zealand Tobacco Use Survey 2006, Ministry of Health, 2007.

4. Mowery PD, Brick PD, Farrelly MC (2000) Pathways to established smoking: Results from the 1999
    National Youth Tobacco Survey
. American Legacy Foundation, Washington DC.
    Knocke JD, Shanks TG, Vaughn JW, Thun MJ, Burns DM (2004) Lung cancer mortality is related to age
    in addition to duration and intensity of cigarette smoking: an analysis of CPS-I Data. Cancer
    Epidemiol Biomark Prev 13:949-957642
, Cancer Causes Control (2007) 18:635-644.
    Hegmann KT, Fraser AM, Keaney RP, Moser SE, Nilasena DS, Sedlars M, Higham-Gren L, Lyon JL (1993)
    The effect of age at smoking initiation on lung cancer risk. Epidemiology 4:444-448.
    Ruano-Ravina A, Figueiras A, Montes-Martinez A, Barros-Dios JM (2003) Dose-response
    relationship between tobacco and lung cancer: new findings. Euro J Cancer Prev 12:257-263.

5. New Zealand Tobacco Use Survey 2006, Ministry of Health, 2007.

6. Sharon Ponniah, Describing quitting behaviour amongst NZ youth, Presentation, Ministry of Health.
    URL: http://otcc.confex.com/recording/otcc/otcc07/pps/free/4db77adf5df9fff0d3caf5cafe28f496/
    paper1174_1.pps#14
.  Press release: www.scoop.co.nz/stories/GE0709/S00019.htm.

7. Gervais A, O'Loughlin J, Meshefedjian G, et al. Milestones in the natural course of onset of cigarette
    use among adolescents. CMAJ 2006;175(3):255-61.

8. Grimshaw GM, Stanton A., Tobacco cessation interventions for young people, Cochrane Database
    Syst Rev. 2006 Oct 18;(4):CD003289.  URL: http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/17054164.

9. www.moh.govt.nz/moh.nsf/indexmh/nz-smoking-cessation-guidelines#availability.